Wspólnik jednoosobowej sp. z o.o. - najnowsze orzecznictwo SN

 Dziś chcielibyśmy przybliżyć Państwu problematykę zawierania umów o pracę przez wspólników spółek z ograniczoną odpowiedzialnością ze swoimi spółkami. Za pretekst niech posłuży wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 sierpnia 2011 r., sygn.. I UK 8/11.

Wynika z niego, że jedyny lub „niemal jedyny” (jak to określił Sąd) wspólnik spółki z o.o. nie podlega pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu.
 
Jak wiadomo, zarząd jest obligatoryjnym organem w kapitałowych spółkach handlowych, tj. w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością oraz w spółce akcyjnej, od momentu ich zarejestrowania. Zarząd może składać się z jednego albo większej liczby członków, którzy mogą być wspólnikami (akcjonariuszami) albo osobami spoza ich grona. W sp. z o.o członkowie zarządu są powoływani uchwałą wspólników, chyba że umowa spółki stanowi inaczej.
Co istotne, powołanie, o którym mowa w art. 201 § 4 Kodeksu spółek handlowych, oznacza jedynie ustanowienie zarządu, a zatem nawiązanie stosunku organizacyjnego między spółką a członkiem zarządu, upoważniającego daną osobę do pełnienia funkcji. Pojęcia tego nie można utożsamiać z powołaniem w rozumieniu kodeksu pracy - art. 2 w zw. z  art. 68 i nast. Kodeksu pracy.
 
Podstawą wykonywania obowiązków członka zarządu może być:
- powołanie danej osoby fizycznej do zarządu, albo
- nawiązanie dodatkowego stosunku pracy (możliwe jest też zawarcie umowy cywilno-prawnej – umowy o świadczenie usług, kontraktu menadżerskiego, umowy o zarządzanie czy innej umowy nienazwanej). Na możliwość taką wskazuje wprost przepis art. 203 Kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym odwołanie członka zarządu nie pozbawia go roszczeń ze stosunku pracy lub innego stosunku prawnego dotyczącego pełnienie funkcji członka zarządu. Pogląd ten został potwierdzony w orzecznictwie (por. wyrok SN z 11 maja 2009 r., I UK 15/09, LEX nr 512998, w którym Sąd Najwyższy zajął stanowisko, iż członek zarządu spółki kapitałowej może być zatrudniony na podstawie umowy o pracę albo może wykonywać swoje czynności na podstawie stosunków o charakterze cywilnoprawnym.
 
Zarówno jednak umowy o pracę, jak i umowy cywilnoprawne muszą być zawierane w imieniu kapitałowej spółki handlowej z członkami zarządu przez radę nadzorczą lub pełnomocnika powołanego uchwałą zgromadzenia wspólników.
Wynika to z przepisu art. 210 § 1 Ksh, wprowadzającego szczególną postać reprezentacji spółki.
 
Bardziej skomplikowanie kwestia ta przedstawia się, w sytuacji gdy członek zarządu jest jednocześnie jedynym wspólnikiem spółki.
 
Wprawdzie Kodeks spółek handlowych dopuszcza wprost możliwość zatrudnienia członków zarządu w ramach stosunku pracy, nie wskazując jednocześnie żadnych dodatkowych warunków, po spełnieniu których owo zatrudnienie pracownicze stanie się możliwe, należy jednak mieć na uwadze odpowiednie przepisy kodeksu pracy, zwłaszcza art. 22 Kp, zgodnie z którym istotą zatrudnienia pracowniczego jest wykonywanie pracy pod kierownictwem pracodawcy oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym.
 
Praktyką, z którą można się spotkać, jest m. in. zawieranie umów z jedynym członkiem zarządu przez spółkę z o.o., której tenże członek zarządu jest jedynym wspólnikiem. Jednakże zgodnie z dominującą linią orzeczniczą Sądu Najwyższego, powstałą zwłaszcza na gruncie spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, oraz poglądami judykatury, podstawą zatrudnienia członka zarządu nie może być w takiej sytuacji umowa o pracę. Za przykłady mogą tu służyć: uchwała SN z 8 marca 1995 r., I PZP 7/95 , wyrok SN z 16 grudnia 1998 r., II UKN 394/98, wyrok z 2 lipca 1998 r., II UKN 112/98, wyrok z 14 marca 2001 r., II UKN 268/00, wyrok z 23 października 2006 r., I PK 113/06 oraz wyrok z 7 kwietnia 2010 r., II UK 357/09).
Koronnym argumentem, mającym uzasadnić takie zapatrywanie, jest brak możliwości zrealizowania jednej z przesłanek pracowniczego zatrudnienia, mianowicie podporządkowania pracownika pracodawcy. Przyjmuje się, że w powyższej sytuacji doszłoby do podporządkowania pracownika „samemu sobie”.
 
Najnowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego – właśnie wspomniany na wstępie wyrok z 3 sierpnia 2011 r., sygn.. I UK 8/11 - idzie jeszcze o krok dalej.
Podważa bowiem nie tylko możliwość pracowniczego zatrudnienia jedynego członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, będącego jej jedynym wspólnikiem, ale także będącego wspólnikiem „niemal jedynym”. 
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 sierpnia 2011 r., sygn. akt I UK 8/11, uznał, iż brak jest możliwości zatrudnienia pracowniczego członka zarządu będącego wspólnikiem, gdy udział innego wspólnika w kapitale zakładowym spółki pozostaje iluzoryczny, wskazując na przykładowe proporcje udziałów 99/100 do 1/100.
Niestety w wyroku tym Sąd Najwyższy nie wskazał jasnej interpretacji sformułowanego przez siebie terminu „niemal jedynego wspólnika” oraz „udziałowca (wspólnika) iluzorycznego”, nie podając jednocześnie chociażby ogólnych wskazówek jego interpretacji.
 
Trzeba też dodać, że w tej sytuacji osoby takie pozostaną bez żadnej ochrony ubezpieczeniowej, stosownie bowiem do art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych za prowadzenie pozarolniczej działalności uważa się posiadanie udziałów w jednoosobowej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Z tego tytułu osoby te podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym.
Jeśli osoba nie jest jedynym udziałowcem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (z tego powodu, że np.: posiada 99% udziałów), to nie podlega ubezpieczeniom społecznym jako prowadzący pozarolniczą działalność, a wg najnowszego orzecznictwa SN – jako „niemal jedyny wspólnik” nie może też skutecznie zawrzeć umowy o pracę ze spółką.
 
W razie Państwa pytań w tym zakresie, jesteśmy do dyspozycji.
 

Kancelaria Brighton&Wood (www.brightonwood.com) świadczy specjalistyczne usługi doradztwa prawnego, podatkowego, księgowości płac oraz usługi outsourcingowe dla firm delegujących polskich pracowników do pracy za granicą oraz dla firm zatrudniających w Polsce cudzoziemców. Jest to jedyna na rynku niszowa kancelaria zajmująca się wyłącznie transgranicznym zatrudnieniem pracowników.

Prawnicy Brighton&Wood są autorami ponad 200 publikacji n/t transgranicznego zatrudnienia, w tym komentarzy do europejskich przepisów ubezpieczeniowych oraz nowych europejskich przepisów o prawie pracy.

Team Brighton&Wood składa się nie tylko z utalentowanych i bardzo doświadczonych prawników procesowych (adwokatów i radców prawnych), ale także z młodych i bardzo dobrze wykwalifikowanych współpracowników, którzy jeszcze niedawno pełnili funkcje w urzędach kontrolujących firmy delegujące pracowników za granicę.

Z usług Kancelarii Brighton&Wood skorzystało w latach 2008-2010 ponad 180 firm wysyłających pracowników za granicę.

Najbardziej cenione usługi Brighton&Wood to:

  • Konsultacja ustna w zakresie delegowania pracowników za granicę – zapewnia szybką ocenę stanu faktycznego i problemu. Podczas takiej konsultacji rekomendujemy kierunki działań oraz wskazujemy na możliwości optymalizacji, omawiając różne możliwe i dopuszczalne prawem oraz stosowane na rynku modele postępowania.
  • Konsultacja pisemna w zakresie delegowania pracowników za granicę (opinia, ekspertyza) – zapewnia precyzyjną i wiążącą ocenę problemu oraz interpretację przepisów z uwzględnieniem aspektów prawnych, podatkowych, ubezpieczeniowych oraz specyfiki danego rynku.
  • Dokumentacja dla delegowanych pracowników – zabezpiecza firmę przed negatywnymi skutkami kontroli w kraju i za granicą, pomaga skorzystać z optymalnych modeli podatkowo-ubezpieczeniowych i prawno-pracowniczych, zmniejsza ryzyko roszczeń pracowniczych. Przygotowywana dokumentacja zawsze połączona jest z konsultacją, która pozwala na zindywidualizowanie i dopasowanie umów, regulaminów, oświadczeń, uchwał i innych elementów do konkretnych potrzeb firmy.
  • Audyt w zakresie delegowania pracowników za granicę – wszechstronne zbadanie istniejących praktyk w zakresie delegowania pracowników. Każdy audyt kończy się obszernym raportem, w którym wskazujemy na ryzyka, sposoby uniknięcia ich. Omawiamy w nim także możliwości optymalizacji oraz konieczne zmiany wynikające z naruszenia przepisów, a także z przyjęcia niewłaściwego lub nieoptymalnego trybu delegowania.
  • Obsługa i asysta prawna oraz pełnienie funkcji pełnomocników w postępowaniach kontrolnych prowadzonych w kraju i za granicą (administracja podatkowa, ZUS, PIP i zagraniczne instytucje kontrolne) - doświadczony zespół Brighton&Wood weryfikuje informacje i dokumenty przekazywane kontrolującym w celu uniknięcia ich wykorzystania (także w tzw. transgranicznych postępowaniach kontrolnych krzyżowych) przeciwko firmie delegującej pracowników za granicę.
  • Zastępstwo procesowe przed sądami w sporach z ZUS – jeden z dwóch działów procesowych Brighton&Wood jest wyspecjalizowany i zajmuje się wyłącznie reprezentowaniem firm w sporach z ZUS o podstawę wymiaru składek (przypisy składek, korekty nienależnie zapłaconych lub naliczanych składek) oraz o formularze A1 (podleganie ubezpieczeniom społecznym). Odwołania od decyzji wydawanych przez ZUS przygotowywane są przez zespół złożony z byłych pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz z doświadczonych prawników procesowych Brighton&Wood (adwokatów i radców prawnych). Dział procesowy Brighton&Wood prowadził w ostatnich latach kilkaset tego rodzaju spraw, w tym kilkadziesiąt spraw przed Sądem Najwyższym i Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości w Luksemburgu.
  • Zastępstwo procesowe przed sądami w sporach z pracownikami delegowanymi – jeden z dwóch działów procesowych Brighton&Wood jest wyspecjalizowany i zajmuje się wyłącznie reprezentowaniem firm w sporach z pracownikami delegowanymi za granicę (zagraniczne stawki minimalne, czas pracy, nadgodziny, urlopy pracownicze etc.). W 2011 r. dwa działy procesowe prowadzą ponad dwa tysiące spraw przed sądami powszechnymi, arbitrażowymi, przed sądem Najwyższym i przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości w Luksemburgu.
  • Zastępstwo procesowe i pełnienie funkcji arbitra w postępowaniach arbitrażowych w kraju i za granicą – prawnicy Brighton&Wood podejmują się regularnie pełnienia funkcji arbitra w postępowaniach toczących się w językach: angielskim, niemieckim, francuskim i polskim.
  • Windykacja należności od krajowych i zagranicznych kontrahentów – przygotowywana przez Brighton&Wood dokumentacja pozwala na skuteczne, niedrogie i szybkie dochodzenie należności od polskich i zagranicznych kontrahentów przed sądami powszechnymi i arbitrażowymi. Prawnicy procesowi Brighton&Wood przygotowują monity, przedsądowe wezwania do zapłaty, pozwy oraz reprezentują naszych Mandantów w toczących się postępowaniach.
  • Stała obsługa w zakresie delegowania pracowników – Tomasz Major, szef Kancelarii Brighton&Wood osobiście kieruje stałą, kompleksową, permanentną i wszechstronną obsługą elitarnej grupy Mandantów. Stałymi klientami Brighton&Wood są firmy prowadzone przez ciekawych ludzi. Dla nich, w szczególnych sytuacjach, prawnicy Brighton&Wood są do pełnej dyspozycji na terenie całej Unii Europejskiej.

Kontakt:

Tomasz Major
Managing Partner/Geschäftsführender Partner/Partner Zarządzający
Mobile: + 48 510 126 903
TMajor@BrightonWood.net

Brighton & Wood Warsaw
PL-00-695 Warszawa 
ul. Poznańska 21/48
Tel.: + 48 22 621 85 16
Fax: + 48 22 621 98 21
www.BrightonWood.com